Czas pracy kierowcy – limity jazdy, przerwy i kary

W artykule wyjaśniamy, jak obliczać czas pracy i czas jazdy kierowcy, jak prawidłowo planować przerwy i odpoczynki oraz jakie zasady obowiązują w porze nocnej, podwójnej obsadzie i przewozach wykonywanych busem lub ciężarówką.

Najważniejsze informacje

• Standardowy dzienny czas prowadzenia pojazdu wynosi 9 godzin, a maksymalnie dwa razy w tygodniu może zostać wydłużony do 10 godzin.
• Tygodniowy czas pracy kierowcy wynosi przeciętnie maksymalnie 48 godzin. Może zostać wydłużony do 60 godzin, jeżeli w przyjętym okresie rozliczeniowym zostanie zachowana średnia 48 godzin.
• Tygodniowy limit jazdy to 56 godzin, natomiast w dwóch kolejnych tygodniach kierowca może prowadzić łącznie maksymalnie przez 90 godzin.
• Po maksymalnie 4,5 godziny jazdy kierowca musi zrobić co najmniej 45 minut przerwy lub podzielić ją na 15 i 30 minut.
• Regularny odpoczynek dobowy wynosi co najmniej 11 godzin. Można go skrócić do minimum 9 godzin, nie więcej jednak niż trzy razy między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku.
• Regularny odpoczynek tygodniowy wynosi co najmniej 45 godzin. W określonych przypadkach można go skrócić, ale brakujące godziny trzeba później zrekompensować.
• Jeżeli kierowca wykonuje pracę w porze nocnej, jego czas pracy nie może przekroczyć 10 godzin w danej dobie. Limit obejmuje zarówno prowadzenie pojazdu, jak i inne czynności zaliczane do czasu pracy.

Ile wynosi dzienny i tygodniowy czas jazdy kierowcy?

Standardowy dzienny czas prowadzenia pojazdu wynosi 9 godzin. Wyjątkowo można go wydłużyć do 10 godzin, ale maksymalnie dwa razy w tygodniu. Kierowcę obowiązuje także limit tygodniowy wynoszący 56 godzin oraz limit 90 godzin jazdy w dwóch kolejnych tygodniach.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli kierowca nie przekroczył limitu 56 godzin prowadzenia pojazdu, nadal może przekroczyć dopuszczalny tygodniowy czas pracy, ponieważ do tego limitu wliczają się także inne obowiązki związane z przewozem.

Jak obliczyć czas pracy kierowcy krok po kroku?

Podstawą obliczeń są dane zapisane przez tachograf. Aby sprawdzić, ile czasu jazdy pozostało kierowcy, należy zsumować okresy oznaczone jako prowadzenie pojazdu. Jeżeli kierowca przejechał w danym dniu 6 godzin, do standardowego limitu 9 godzin pozostają mu jeszcze 3 godziny jazdy. W dniu, w którym korzysta z dopuszczalnego wydłużenia do 10 godzin, może prowadzić jeszcze przez 4 godziny.

Następnie trzeba sprawdzić limit tygodniowy. Łączny czas prowadzenia pojazdu od poniedziałku od godziny 00:00 do niedzieli do godziny 24:00 nie może przekroczyć 56 godzin. Jednocześnie w dwóch kolejnych tygodniach kierowca może spędzić za kierownicą maksymalnie 90 godzin. Jeżeli więc w jednym tygodniu wykorzystał pełne 56 godzin jazdy, w następnym może prowadzić maksymalnie przez 34 godziny.

Odpoczynek dobowy i tygodniowy kierowcy – najważniejsze zasady

Odpoczynek jest okresem, w którym kierowca nie może prowadzić pojazdu ani wykonywać innych obowiązków zawodowych. Powinien mieć możliwość swobodnego dysponowania swoim czasem i odpowiedniej regeneracji przed kolejną trasą.

Regularnego odpoczynku tygodniowego trwającego co najmniej 45 godzin nie można odbierać w kabinie pojazdu. Kierowca powinien korzystać z odpowiedniego miejsca zakwaterowania poza pojazdem, wyposażonego w zaplecze noclegowe i sanitarne, a koszt noclegu ponosi pracodawca. W stojącym pojeździe wyposażonym w odpowiednie miejsce do spania można natomiast odebrać odpoczynek dobowy oraz skrócony odpoczynek tygodniowy.

Czas jazdy, przerwy i odpoczynki kierowcy – tabela limitów

Tabela czasu pracy zbiera limity 9h/10h dziennie oraz 56h/90h w perspektywie tygodnia i dwóch tygodni.

Powyższa tabela to fundament przygotowania na kursie – zarówno w kontekście egzaminu teoretycznego, jak i codziennej pracy zawodowej. Godziny pracy kierowcy muszą być bezwzględnie respektowane, a każde odchylenie od norm czasu jazdy jest rejestrowane przez tachograf i weryfikowane podczas kontroli ITD.

Kogo dotyczą limity czasu jazdy i obowiązek używania tachografu?

Przepisy dotyczące tachografów obejmują co do zasady kierowców wykonujących przewóz rzeczy pojazdem lub zespołem pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony oraz kierowców pojazdów przystosowanych do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą.

Zmiana nie obejmuje automatycznie każdego pojazdu o takiej masie. Nie dotyczy krajowego przewozu rzeczy wykonywanego wyłącznie na terenie Polski, a przepisy przewidują również określone wyłączenia. W praktyce oznacza to obowiązek rejestrowania czasu jazdy, innej pracy, dyspozycyjności, przerw i odpoczynków.

Jeżeli pojazd ma tachograf cyfrowy lub inteligentny, kierowca używa własnej karty kierowcy. Karta zapisuje jego aktywność i pozwala sprawdzić podczas kontroli, ile czasu prowadził, pracował, odpoczywał albo pozostawał w gotowości. W przypadku tachografu analogowego używa się wykresówek.

Kierowca odpowiada za prawidłowe ustawienie tachografu i właściwe zapisywanie aktywności. Przewoźnik powinien natomiast tak zaplanować pracę, aby kierowca mógł przestrzegać limitów jazdy, przerw i odpoczynków. Zasady obsługi tachografu i rozliczania czasu pracy omawia się podczas szkoleń dla kierowców zawodowych. W praktyce kierowca powinien umieć sprawdzić, ile czasu jazdy mu pozostało, kiedy musi zrobić przerwę i czy może rozpocząć kolejny odcinek trasy.

Przepisy dotyczą nie tylko kierowców zatrudnionych na umowie o pracę. Obejmują także samozatrudnionych kierowców i przedsiębiorców, którzy sami wykonują przewóz. Łączny czas pracy wynosi przeciętnie maksymalnie 48 godzin tygodniowo. W pojedynczym tygodniu może wzrosnąć do 60 godzin, ale średnia w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy nadal nie może przekroczyć 48 godzin. Jeżeli kierowca jeździ dla kilku firm, musi zliczać cały czas pracy ze wszystkich zleceń. Zmiana przewoźnika albo pojazdu nie zeruje limitów.

Przerwy w prowadzeniu pojazdu: jak dzielić 45 minut pauzy?

Po maksymalnie 4,5 godziny prowadzenia pojazdu kierowca musi odebrać co najmniej 45 minut przerwy, chyba że rozpoczyna odpoczynek dobowy lub tygodniowy. Przerwę można wykorzystać jednorazowo albo podzielić na dwie części: najpierw co najmniej 15 minut, a następnie co najmniej 30 minut. Kolejność jest obowiązkowa – nie można najpierw odebrać 30 minut, a później 15 minut. Po zakończeniu tej drugiej przerwy może rozpocząć kolejny okres prowadzenia pojazdu.

Przykładowo kierowca realizujący dostawy na Mokotowie po około dwóch i pół godzinie jazdy zatrzymuje się na 15-minutową przerwę. Następnie kontynuuje trasę, a przed osiągnięciem limitu 4,5 godziny jazdy odbiera kolejne 30 minut. Dzięki temu może rozpocząć następny okres prowadzenia pojazdu zgodnie z przepisami.

W czasie przerwy kierowca nie może prowadzić pojazdu ani wykonywać innych obowiązków zawodowych, takich jak załadunek, rozładunek czy formalności transportowe. Aktywności te są traktowane jako praca, dlatego nie zastępują wymaganej przerwy.

Czas jazdy i obowiązkowe przerwy są rejestrowane przez tachograf oraz sprawdzane podczas kontroli drogowych. Przekroczenie czasu prowadzenia pojazdu albo zbyt krótka przerwa może zostać uznane za naruszenie i wiązać się z konsekwencjami dla kierowcy lub przewoźnika.

Czy pauza 45 minut wlicza się do czasu pracy kierowcy?

45-minutowa pauza nie jest w całości zaliczana do czasu pracy kierowcy zatrudnionego na umowie o pracę. Jeżeli dobowy wymiar pracy wynosi co najmniej 6 godzin, 15 minut przerwy wlicza się do czasu pracy. Pozostała część przerwy przeznaczonej na odpoczynek jest zaliczana do czasu dyżuru, a nie do czasu pracy. Aby została prawidłowo odebrana, kierowca nie może w jej trakcie wykonywać obowiązków zawodowych, takich jak załadunek, rozładunek, obsługa dokumentów czy inne czynności związane z przewozem.

Nie należy przy tym utożsamiać przerwy z odpoczynkiem dobowym lub tygodniowym. Podczas odpoczynku kierowca powinien mieć możliwość swobodnego dysponowania swoim czasem i nie pozostawać w gotowości do wykonywania pracy.

Aby pauza została prawidłowo zarejestrowana, kierowca powinien wybrać w tachografie symbol przerwy lub odpoczynku. Załadunek, rozładunek, formalności oraz czas oznaczony jako inna praca nie mogą zastąpić wymaganej przerwy.

Samo przestrzeganie limitów jazdy nie wystarczy. Podczas kontroli sprawdzane są również odpoczynki, dlatego zbyt częste skracanie pauzy dobowej może zostać uznane za naruszenie.

Co zrobić w przypadku awarii tachografu?

Przy awarii tachografu kierowca powinien ręcznie dokumentować czas jazdy, inne prace, gotowość, przerwy i odpoczynki, których urządzenie nie zapisało prawidłowo. Zapisy prowadzi się na wykresówce, wydruku z tachografu albo na tymczasowym arkuszu przechowywanym razem z kartą kierowcy.

Po stwierdzeniu awarii należy:

• poinformować przewoźnika o usterce;
• wykonać wydruk z tachografu, jeśli urządzenie na to pozwala;
• wpisać ręcznie brakujące aktywności;
• podać dane identyfikacyjne kierowcy;
• podpisać wykonany zapis;
• przechowywać dokumentację do okazania podczas kontroli;
• kontynuować ręczne zapisy do czasu usunięcia usterki.

Tachograf służy do rejestrowania czasu prowadzenia pojazdu, innych prac, gotowości, przerw i odpoczynków. Dane z urządzenia, karty kierowcy, wykresówek oraz ręcznych wpisów mogą zostać sprawdzone podczas kontroli drogowej lub kontroli w firmie.

Pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję czasu pracy kierowcy. Obejmuje ona m.in. przepracowane godziny, godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, nadgodziny, dyżury oraz pracę w porze nocnej. Do jej przygotowania wykorzystuje się dane z tachografu, karty kierowcy, wykresówki, wydruki i inne dokumenty potwierdzające aktywność kierowcy.

Brak ręcznych zapisów w czasie awarii może zostać uznany za naruszenie. Dlatego kierowca powinien wiedzieć, jak wykonać wydruk, opisać aktywności i udokumentować okres, którego tachograf nie zapisał.

Jak wygląda czas jazdy i odpoczynek w podwójnej obsadzie?

W podwójnej obsadzie każdy kierowca musi odebrać co najmniej 9 godzin odpoczynku dobowego w ciągu 30 godzin od zakończenia poprzedniego odpoczynku. Nie oznacza to jednak, że kierowca może pracować bez przerwy przez 30 godzin.

W przypadku podwójnej obsady obowiązują szczególne zasady organizacji czasu pracy:

• drugi kierowca może dołączyć do załogi w ciągu pierwszej godziny jazdy, ale później musi znajdować się w pojeździe;
• każdy kierowca korzysta z własnej karty kierowcy i osobno pilnuje limitów jazdy, przerw oraz odpoczynków;
• czas spędzony na fotelu pasażera jest zwykle rejestrowany jako gotowość, a nie odpoczynek dobowy;
• czas ten może zostać zaliczony jako przerwa w prowadzeniu pojazdu, jeżeli kierowca nie wykonuje żadnych obowiązków;
• Po zmianie osoby prowadzącej pojazd karty należy umieścić w odpowiednich gniazdach tachografu: karta kierowcy prowadzącego powinna znajdować się w slocie 1, a karta drugiego członka załogi w slocie 2.

Jak zaplanować czas pracy jadąc w podwójnej obsadzie? Przed trasą warto ustalić kolejność zmian oraz miejsca postoju. Dzięki temu łatwiej kontrolować czas jazdy każdego kierowcy i uniknąć błędów w zapisach tachografu.

Szczególną uwagę należy zwrócić na obsługę tachografu. Każdy kierowca powinien mieć włożoną własną kartę i prawidłowo oznaczać wykonywane czynności. Jednym z częstych błędów jest pozostawienie niewłaściwego trybu pracy przez kierowcę odpoczywającego, co może skutkować błędami w ewidencji oraz koniecznością składania wyjaśnień podczas kontroli.

Różnice w przepisach dla kierowców busów i ciężarówek

Zakres obowiązków kierowcy busa zależy przede wszystkim od dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu lub całego zestawu oraz rodzaju wykonywanego przewozu. Znaczenie ma więc nie tylko kategoria prawa jazdy, ale również to, czy kierowca jeździ wyłącznie po Polsce, wykonuje transport międzynarodowy czy realizuje kabotaż.

Kierowcy ciężarówek i zespołów pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony podlegają przepisom określającym limity jazdy, przerwy i odpoczynki.

Największa różnica nie wynika więc z samego tego, czy kierowca jedzie busem, czy ciężarówką. Kluczowe są DMC pojazdu lub całego zestawu oraz rodzaj trasy. Kierowca busa wykonujący wyłącznie krajowe przewozy może podlegać innym zasadom niż kierowca tego samego pojazdu jeżdżący za granicę.

Podczas kontroli może zostać wykrytych kilka naruszeń jednocześnie. Kierowca może więc otrzymać osobne mandaty np. za przekroczenie dziennego czasu jazdy, zbyt późne rozpoczęcie przerwy i skrócenie odpoczynku. Niezależnie od odpowiedzialności kierowcy odrębne sankcje mogą zostać nałożone na przedsiębiorcę oraz osobę zarządzającą transportem.

Podsumowanie

Czas pracy kierowcy obejmuje czynności wykonywane w związku z przewozem, natomiast przerwy i odpoczynki są odrębnymi okresami, które trzeba prawidłowo planować i ewidencjonować. Znajomość limitów jazdy i zasad wynikających z przepisów pozwala uniknąć kosztownych kar podczas kontroli ITD oraz bezpiecznie planować pracę w transporcie krajowym i międzynarodowym.

Chcesz zdobyć kwalifikacje niezbędne do pracy jako kierowca zawodowy lub lepiej przygotować się do egzaminu na kategorię C lub kategorię C+E? GAZeLka od ponad 10 lat szkoli przyszłych kierowców w Warszawie, pomagając im nie tylko opanować prowadzenie pojazdu, lecz także zrozumieć przepisy dotyczące czasu pracy, tachografów i codziennych obowiązków zawodowych.

Szkolenia na kategorię C oraz C+E odbywają się na pełnowymiarowych placach manewrowych przy ul. Łopuszańskiej 22 oraz przy ul. Jagiellońskiej 88 w Warszawie. Dzięki temu kursanci mogą ćwiczyć w warunkach dobrze przygotowujących zarówno do egzaminu, jak i późniejszej pracy za kierownicą.