Szczególna ostrożność – co to jest, kiedy trzeba ją zachować i na czym polega?

W poniższym artykule wyjaśniamy, na czym polega szczególna ostrożność, w jakich sytuacjach i w jaki sposób należy ją zachowywać, a także jakie błędy najczęściej popełniają kierowcy oraz w jaki sposób jest weryfikowana podczas praktycznego egzaminu na prawo jazdy.

Na czym polega szczególna ostrożność?

Chociaż podczas uczestnictwa w ruchu drogowym uwagę trzeba zachowywać przez cały czas, to przepisy wyodrębniają szereg sytuacji, gdzie należy zachować szczególną ostrożność. Polega ona na odpowiednim przygotowaniu przez osobę kierującą do właściwego działania, kiedy na drodze wystąpi podwyższone ryzyko wystąpienia sytuacji niebezpiecznej.

Nie ma przy tym znaczenia układ pierwszeństwa pomiędzy uczestnikami ruchu, ponieważ szczególna ostrożność obowiązuje wszystkich w równym stopniu – jeżeli na drodze wystąpi zagrożenie wymagające reakcji, każdy powinien być odpowiednio przygotowany na podjęcie działania i uniknięcie zagrożenia.

Trzeba zaznaczyć, że szczególna ostrożność nie powinna polegać na każdorazowym hamowaniu do zatrzymania i długotrwałym rozglądaniu się – takie nadgorliwe zachowanie może zakłócać płynność ruchu.

Szczególna ostrożność obowiązuje w powyższych sytuacjach każdą osobę kierującą, bez podziału na uczestników ruchu mających i nie mających pierwszeństwa. W związku z tym, szczególną ostrożność w obrębie skrzyżowania zachować muszą wszyscy dojeżdżający i znajdujący się na nim kierujący.

Szczególnej ostrożności nie ma potrzeby zachowywać zawsze, ponieważ nie w każdej sytuacji występuje podwyższone ryzyko powstania nagłego zagrożenia. Pomimo tego, że szczególna ostrożność jest ściśle powiązana z zasadą ograniczonego zaufania, należy jednak zakładać, że pozostali uczestnicy ruchu znają przepisy.

Przykładowo: na prostym odcinku wielopasmowej drogi, gdzie panuje dobra widoczność, ryzyko wystąpienia niespodziewanego zagrożenia jest niewielkie – czyli wystarczy po prostu tradycyjna ostrożność.

Dla porównania: w obrębie skrzyżowania lub bezpośrednio na nim, gdzie inne pojazdy mogą poruszać się w poprzek albo zmieniać kierunek jazdy, wspomniane wcześniej ryzyko wzrasta – istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji kolizyjnej, z wymuszeniem pierwszeństwa przez innego kierującego włącznie. Zachowanie szczególnej ostrożności przed i w trakcie przejazdu przez skrzyżowanie pozwoli przygotować się na ewentualne zagrożenie i uniknąć zaskoczenia, co w rezultacie skraca późniejszy czas potrzebny na odpowiednią reakcję.

Czy szczególna ostrożność to to samo, co ograniczone zaufanie?

Szczególna ostrożność i zasada ograniczonego zaufania są ze sobą powiązane, ale oznaczają dwa różne obowiązki kierowcy. Szczególna ostrożność polega na zwiększeniu uwagi w konkretnych sytuacjach wskazanych w przepisach, np. przy skrzyżowaniu, przejściu dla pieszych, cofaniu, wyprzedzaniu czy włączaniu się do ruchu.

Zasada ograniczonego zaufania oznacza natomiast, że kierowca powinien przewidywać możliwość nieprawidłowego zachowania innego uczestnika ruchu, jeżeli jego zachowanie lub sytuacja na drodze na to wskazuje.

Czy znaki ostrzegawcze wymagają zachowania szczególnej ostrożności?

Każdy znak ostrzegawczy ustawiony na drodze zobowiązuje osobę kierującą do zachowania szczególnej ostrożności. Znak ostrzegawczy z natury uprzedza o zbliżaniu się do sytuacji niebezpiecznej, dlatego minięcie znaku oznacza stan większej gotowości osoby kierującej na czas od momentu przejechania obok znaku do momentu:

• wystąpienia pojedynczego zagrożenia, o którym uprzedza znak,
• zakończenia odcinka drogi, na którym obowiązuje ostrzeżenie.

Po minięciu znaku ostrzegawczego na drodze istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia sytuacji niebezpiecznej, odpowiedniej do konkretnego ustawionego znaku drogowego.

Do zachowania szczególnej ostrożności kierujący zobowiązani są również w sytuacji, kiedy na drodze znajduje się sygnalizator świetlny wysyłający migający sygnał żółty. Taki sygnał w formie migającej ma charakter ostrzegawczy i nie jest równoznaczny z poleceniem “stój” wydawanym przez sygnał ciągły.

Do zachowania szczególnej ostrożności kierujący zobowiązani są również w sytuacjach, kiedy na przeszkodzie znajdującej się na drodze umieszczony jest stały lub migający sygnał żółty. Sygnał takiego rodzaju wykorzystywany jest w następujących sytuacjach:

• prace drogowe,
• zmiana organizacji ruchu,
• zabezpieczenie miejsca kolizji,
• zabezpieczenie miejsca awarii pojazdu.

W każdym z powyższych przypadków należy spodziewać się utrudnień w ruchu drogowym oraz możliwego niespodziewanego zachowania innych jego uczestników.

Czy znak D-21 „szpital” wymaga zachowania szczególnej ostrożności?

Nie tylko znaki ostrzegawcze wymagają zachowania szczególnej ostrożności. Znak informacyjny D-21 „szpital” wskazuje bliskość placówki medycznej, ale jednocześnie zobowiązuje kierującego do zachowania szczególnej ostrożności oraz niepowodowania nadmiernego hałasu. Oznacza to między innymi konieczność spokojnej jazdy i unikania nieuzasadnionego używania sygnału dźwiękowego w pobliżu szpitala.

Czy włączając się do ruchu, trzeba zachować szczególną ostrożność?

W tej sytuacji osoba kierująca znajduje najniżej w hierarchii pierwszeństwa przejazdu – zachowanie szczególnej ostrożności jest z tego powodu bardzo ważne, ponieważ uczestników ruchu należy spodziewać się z każdego możliwego kierunku.

Szczególna ostrożność przy zmianie kierunku jazdy

Manewr zmiany kierunku jazdy nie musi wynikać wyłącznie z przejazdu przez skrzyżowanie – kierunek jazdy można zmienić nawet na prostym odcinku drogi, rozpoczynając np. manewr parkowania albo zawracania.

Osoba kierująca traci wówczas pierwszeństwo przejazdu, stąd obowiązek zachowania szczególnej ostrożności polegający na upewnieniu się o możliwości wykonania manewru.

Szczególna ostrożność przy zmianie pasa ruchu

Jest to jeden z manewrów, który wymaga upewnienia się o możliwości jego wykonania i ustąpienia pierwszeństwa innym uczestnikom ruchu. Szczególna ostrożność w tym przypadku polega również na założeniu, że inny pojazd może znajdować się w martwym polu lusterka lub lusterek.

Szczególna ostrożność podczas wyprzedzania

Manewr wyprzedzania polega na przejeżdżaniu obok innego pojazdu poruszającego się w tym samym kierunku – szczególna ostrożność polega na założeniu, że kierujący tym pojazdem może popełnić błąd i niespodziewanie zmienić tor jazdy, doprowadzając do sytuacji kolizyjnej.

Ponadto, w przypadku wyprzedzania wymagającego krótkotrwałego poruszania się pod prąd szczególna ostrożność polega również na obliczeniu ilości miejsca przed nadjeżdżającymi z naprzeciwka pojazdami.

Czy przy przejeżdżaniu przez skrzyżowanie trzeba zachować szczególną ostrożność?

W obrębie skrzyżowania lub bezpośrednio na nim inne pojazdy mogą hamować, poruszać się w poprzek albo zmieniać kierunek jazdy, w związku z czym istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji kolizyjnej, z wymuszeniem pierwszeństwa przez innego kierującego włącznie.

Niejednokrotnie przed wjazdem na skrzyżowanie występuje również zjawisko ograniczonej widoczności, co powinno mieć dodatkowy wpływ na zwiększenie czujności i zachowanie szczególnej ostrożności.

Czy zbliżając się do przejścia dla pieszych, trzeba obserwować jego otoczenie?

Zbliżając się do przejścia dla pieszych, osoba kierująca ma obowiązek zachować szczególną ostrożność i obserwować nie tylko samo przejście, ale również jego otoczenie. Kierujący powinien zwrócić uwagę na pieszych znajdujących się w pobliżu jezdni i osoby mogące wejść na przejście, ale również na potencjalną ograniczoną widoczność oraz zachowanie innych pojazdów.

Szczególna ostrożność przed przejściem dla pieszych polega na takim dostosowaniu prędkości jazdy i takiej obserwacji drogi, aby w razie potrzeby bezpiecznie zatrzymać pojazd. Szczególnie uważać trzeba przy przejściach bez sygnalizacji świetlnej, w pobliżu szkół, przystanków, skrzyżowań oraz miejsc, w których pieszy może być zasłonięty przez inny pojazd, znak, słup lub element infrastruktury – takich, gdzie widoczność z większej odległości jest ograniczona.

Szczególna ostrożność przy przejazdach dla rowerów

Przy zbliżaniu się do przejazdu dla rowerów kierowca również musi zachować szczególną ostrożność. Rowerzysta porusza się szybciej niż pieszy, dlatego trzeba obserwować nie tylko sam przejazd, ale także drogę dla rowerów i jej otoczenie.

W praktyce oznacza to wcześniejsze sprawdzenie, czy do przejazdu nie zbliża się rowerzysta, hulajnoga elektryczna albo inny użytkownik drogi. Kierowca powinien dostosować prędkość tak, aby w razie potrzeby móc bezpiecznie ustąpić pierwszeństwa.

Szczególna ostrożność podczas mgły, deszczu i ograniczonej widoczności

Opady deszczu, mgła lub zapadający zmrok to przykładowe sytuacje, kiedy widoczność na drogę i jej infrastrukturę znacznie się pogarsza, a w związku z tym również i zdolność do np. prawidłowej oceny odległości. Zachowanie szczególnej ostrożności powinno polegać na dokładniejszej obserwacji drogi i zwracaniu uwagi na większą liczbę bodźców.

Szczególna ostrożność przy omijaniu autobusu szkolnego

Kierujący pojazdem, przejeżdżając obok autobusu szkolnego, ma obowiązek zachować szczególną ostrożność. Dzieci wsiadające do autobusu lub z niego wysiadające mogą zachować się nieprzewidywalnie, np. nagle wejść na jezdnię lub wybiec zza pojazdu. Dlatego kierowca powinien zmniejszyć prędkość, uważnie obserwować otoczenie autobusu i być gotowy do zatrzymania pojazdu.

Szczególna ostrożność przy omijaniu tramwaju lub pojazdu szynowego

Manewr zazwyczaj przybiera formę przejazdu obok pojazdu szynowego, który nie odjechał jeszcze z przystanku tramwajowego – takie przypadki mają miejsce wtedy, kiedy samochody i tramwaje poruszają się wspólnie po jednej jezdni.

Szczególna ostrożność wynika z faktu, że ze stojącego jeszcze pojazdu szynowego mogą wysiadać pasażerowie lub mogą jeszcze do niego dobiegać, nie uważając na poruszające się po jezdni inne pojazdy.

Szczególna ostrożność podczas cofania

Podobnie, jak w przypadku włączania do ruchu, osoba kierująca podczas cofania znajduje się najniżej w hierarchii pierwszeństwa przejazdu, w związku z czym musi obserwować drogę z każdej strony cofającego pojazdu, ustępując pierwszeństwa wszystkim uczestnikom ruchu. Manewr dodatkowo utrudnia pogorszona widoczność wynikająca z poruszania się do tyłu.

Ostrożność podczas holowania

Holowanie wymaga od kierujących pojazdem holującym i holowanym zastosowania odpowiedniej techniki jazdy oraz stałej współpracy. Przez cały czas należy zachować ostrożność, dostosować prędkość i odstęp między pojazdami do warunków na drodze oraz unikać gwałtownych manewrów. Przepisy nie nakładają w tej sytuacji obowiązku zachowania „szczególnej ostrożności”.

Szczególna ostrożność przy pojeździe nauki jazdy

Pojazd nauki jazdy prowadzony jest przez osobę uczącą się, która może nie mieć wystarczających umiejętności do podejmowania odpowiednich decyzji na drodze. Szczególna ostrożność polega m.in. na założeniu, że pojazd nauki jazdy może wykonać zaskakujący i niebezpieczny manewr, wymuszający reakcję w celu uniknięcia zagrożenia.

Najczęstsze błędy kierowców podczas szczególnej ostrożności

Błędy związane z zagadnieniem szczególnej ostrożności związane są z reguły z jej nieprzestrzeganiem, czyli nieodpowiednim przygotowaniem na podjęcie właściwego działania w sytuacji potencjalnego zagrożenia.

Bardziej szczegółowo, kierowcy najczęściej nie zachowują szczególnej ostrożności:

• przed przejściami dla pieszych i przejazdami dla rowerów, gdzie ruch nie jest kierowany,
• przed wjazdem na skrzyżowanie równorzędne,
• przed wjazdem na skrzyżowanie na zielonym świetle.

Pamiętać należy, że szczególna ostrożność obowiązuje wszystkich kierujących, również tych mających pierwszeństwo przejazdu. Wśród osób kierujących powszechne jest błędne nastawienie, że fakt udzielonego pierwszeństwa przejazdu zwalnia ze szczególnej ostrożności, dlatego nie są odpowiednio przygotowani do działania w sytuacjach, gdzie zgodnie z przepisami ruchu drogowego mają pierwszeństwo przejazdu.

O ile zasady pierwszeństwa przejazdu są stałe i szczególna ostrożność nie ma wpływu np. na kolejność przejazdu przez skrzyżowanie, o tyle ma wpływ na odpowiednie nastawienie w przypadku popełnionego przez innego kierującego błędu. W sytuacji zagrożenia nie ma bowiem znaczenia, kto popełnił błąd i spowodował ową sytuację – wszyscy uczestnicy ruchu są jednakowo zobowiązani do reakcji i uniknięcia powstałego zagrożenia.

Szczególna ostrożność na egzaminie na prawo jazdy

Osoba zdająca egzamin praktyczny nie ma obowiązku zachowywania szczególnej ostrożności przez cały czas jego trwania. Obowiązek ten dotyczy wyłącznie sytuacji określonych w przepisach, takich jak zbliżanie się do skrzyżowania, zmiana pasa ruchu, cofanie czy wyprzedzanie. Przez cały egzamin zdający powinien natomiast zachowywać zwykłą ostrożność i uważnie obserwować drogę.
Zachowanie szczególnej ostrożności nie jest oceniane jako osobne zadanie. Stanowi element prawidłowego wykonania poszczególnych manewrów i zadań egzaminacyjnych.

Jeżeli zachowanie osoby zdającej spowoduje zagrożenie, egzamin może zostać przerwany i zakończony wynikiem negatywnym.
Przykładowo, jeżeli zdający podczas przejazdu przez skrzyżowanie niewłaściwie obserwuje drogę z pierwszeństwem, może zostać to uznane za błąd. Jeśli natomiast doprowadzi do nieustąpienia pierwszeństwa i stworzenia zagrożenia, egzamin może zakończyć się wynikiem negatywnym.
Zdający powinien również odpowiednio reagować na zagrożenia spowodowane przez innych uczestników ruchu. Jeżeli nie podejmie możliwego działania, np. hamowania lub korekty toru jazdy, a konieczna stanie się interwencja egzaminatora, egzamin może zostać przerwany.

Podsumowanie

Szczególna ostrożność w ruchu drogowym nie polega na przesadnym zwalnianiu czy zatrzymywaniu się w każdej sytuacji, lecz na świadomej obserwacji otoczenia i odpowiednim przygotowaniu do reakcji. Kierujący powinien przewidywać potencjalne zagrożenia, analizować zachowanie innych uczestników ruchu i dostosowywać sposób jazdy do warunków panujących na drodze. Warto pamiętać, że obowiązek zachowania szczególnej ostrożności dotyczy wszystkich uczestników ruchu, czyli zarówno tych mających pierwszeństwo, jak i tych muszących pierwszeństwa ustąpić. Szczególna ostrożność jest elementem egzaminu na prawo jazdy i jest jedną z częstszych przyczyn popełniania błędów przez osoby zdające, przez doprowadzenie do sytuacji niebezpiecznej. Prawidłowe stosowanie się do szczególnej ostrożności zwiększa bezpieczeństwo wszystkich uczestników ruchu oraz pozwala uniknąć niebezpiecznych sytuacji, kolizji i wymuszeń pierwszeństwa.