Psychotesty dla kierowców – kto musi je zrobić, ile trwają i jak wyglądają?

W dalszej części wyjaśniamy, kto dokładnie musi wykonać psychotesty, jak wyglądają, ile trwają, jak się do nich przygotować oraz jak długo ważne jest orzeczenie.

Najważniejsze informacje

Kto musi przejść psychotesty dla kierowców?

Obowiązek wykonania badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu zależy przede wszystkim od rodzaju posiadanych lub uzyskiwanych uprawnień, charakteru wykonywanej pracy, rodzaju przewozu oraz podstawy skierowania na badanie. Psychotesty są wymagane m.in. od kandydatów ubiegających się o wyższe kategorie prawa jazdy, kierowców objętych przepisami o transporcie drogowym, instruktorów i egzaminatorów, a także osób skierowanych na badanie przez właściwy organ, na przykład po określonych naruszeniach przepisów ruchu drogowego.

Sam fakt prowadzenia samochodu w pracy nie zawsze oznacza obowiązek wykonania psychotestów – dotyczy to m.in. niektórych kurierów i dostawców. Inaczej jest w przypadku kierowców taksówek, którzy wykonują transport drogowy osób i muszą posiadać ważne orzeczenie psychologiczne.

Czy psychotesty są obowiązkowe na kategorię C, C+E i D?

Tak. Kandydat ubiegający się o prawo jazdy kategorii C, C+E lub D musi uzyskać zarówno orzeczenie psychologiczne, jak i orzeczenie lekarskie. Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu może zostać przeprowadzone wyłącznie przez uprawnionego psychologa, działającego w pracowni psychologicznej spełniającej wymagania przewidziane przepisami prawa. Zakres takiego badania obejmuje w szczególności wywiad i obserwację osoby badanej, zastosowanie narzędzi diagnostycznych oraz ocenę sprawności intelektualnej i procesów poznawczych, cech osobowości – w tym funkcjonowania w sytuacjach trudnych – a także sprawności psychomotorycznej. Dobór konkretnych metod, testów i urządzeń diagnostycznych powinien odpowiadać celowi badania oraz kategorii uprawnień, o które ubiega się kandydat. Należy przy tym podkreślić, że uzyskanie orzeczenia psychologicznego nie zastępuje orzeczenia lekarskiego; kandydat zobowiązany jest uzyskać oba dokumenty. W praktyce procedura przebiega najczęściej w ten sposób, że kandydat w pierwszej kolejności poddaje się badaniu psychologicznemu, a następnie przedstawia wydane orzeczenie psychologiczne lekarzowi przeprowadzającemu badanie lekarskie kierowcy.

Ważne orzeczenie psychologiczne może zostać wykorzystane przy ubieganiu się o uprawnienie w kolejnej kategorii prawa jazdy wyłącznie wtedy, gdy jego treść obejmuje zakres wymagany dla tej kategorii oraz odpowiada celowi, dla którego ma zostać użyte. Dla oceny przydatności takiego dokumentu rozstrzygające znaczenie ma nie samo jego formalne pozostawanie w okresie ważności, lecz łącznie: treść orzeczenia, wskazany w nim zakres badania, termin ważności oraz podstawa i cel jego wydania. Przed rozpoczęciem kolejnego kursu kandydat powinien zatem potwierdzić w wydziale komunikacji albo u organizatora szkolenia, czy posiadane orzeczenie będzie wystarczające do utworzenia albo aktualizacji profilu kandydata na kierowcę oraz dopuszczenia do szkolenia w nowej kategorii.

Obowiązek ponownego wykonania badania psychologicznego nie powstaje automatycznie w każdym przypadku ubiegania się o kolejną kategorię prawa jazdy. Jeżeli wcześniejsze orzeczenie pozostaje ważne i swoim zakresem obejmuje wymagania związane z nową kategorią, może ono co do zasady zostać wykorzystane w dalszej procedurze. Każdorazowo konieczna jest jednak indywidualna weryfikacja konkretnego dokumentu, ponieważ organ lub podmiot prowadzący szkolenie ocenia nie tylko datę ważności, lecz także zakres i przeznaczenie orzeczenia. Jeżeli termin ważności orzeczenia zbliża się do końca, wykonanie nowego badania może być rozwiązaniem praktycznym, ograniczającym ryzyko konieczności ponownego przechodzenia procedury w krótkim czasie.

Czy na kategorię B trzeba robić psychotesty?

Standardowy kurs prawa jazdy kategorii B nie wymaga psychotestów. Kandydat musi uzyskać jedynie orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Badanie psychologiczne może być jednak wymagane od posiadacza kategorii B, jeżeli wykonuje określony rodzaj przewozu lub pracy na stanowisku kierowcy, ubiega się o uprawnienia do kierowania pojazdem uprzywilejowanym albo został skierowany na badanie przez właściwy organ.

Czy taksówkarz, kurier i kierowca zawodowy muszą robić psychotesty?

Kierowca taksówki musi wykonywać wymagane badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu. Obowiązek dotyczy zarówno przedsiębiorcy osobiście wykonującego przewóz taksówką, jak i zatrudnionych kierowców oraz osób wykonujących przewóz na rzecz przedsiębiorcy.

W przypadku kurierów i dostawców sytuacja wygląda inaczej. Sam fakt wykorzystywania samochodu w pracy nie oznacza automatycznie obowiązku posiadania orzeczenia psychologicznego. Znaczenie mają m.in. rodzaj wykonywanego przewozu, wykorzystywany pojazd, charakter pracy oraz podstawa prawna wykonywania przewozu.

Psychotesty są również wymagane m.in. od kierowców wykonujących przewóz drogowy, kierowców pojazdów uprzywilejowanych, instruktorów nauki jazdy i egzaminatorów.

Kiedy kierowca może zostać skierowany na psychotesty?

Ustawa o kierujących pojazdami przewiduje szczególne przypadki, w których kierujący pojazdem ma obowiązek poddać się badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu. Nie jest to wówczas badanie dobrowolne ani element zwykłej profilaktyki, lecz konsekwencja zdarzenia lub naruszenia przepisów ruchu drogowego wskazanego wprost w ustawie. Podstawowe znaczenie mają w tym zakresie art. 82 ust. 1 pkt 3-4 oraz art. 98a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

• kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu — w takim przypadku ustawa nakłada na kierowcę obowiązek poddania się zarówno badaniu lekarskiemu, jak i badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu, a także przewiduje obowiązek ukończenia kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii;
• przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego — przekroczenie tego progu stanowi samodzielną ustawową przesłankę obowiązku poddania się badaniu psychologicznemu;
• kierując pojazdem, spowodował wypadek drogowy, którego następstwem była śmierć innej osoby albo obrażenia określone w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego — obowiązek badania powstaje zatem w sytuacji, gdy kierujący był sprawcą wypadku o kwalifikowanym skutku, a nie wyłącznie uczestnikiem zdarzenia drogowego.

Wymienione sytuacje odpowiadają ustawowym podstawą objęcia kierowcy obowiązkowymi badaniami psychologicznymi. W praktyce oznacza to, że psychotesty mogą zostać wymagane nie tylko od kandydatów na określone kategorie prawa jazdy, lecz także od kierowców, którzy dopuścili się szczególnie istotnych naruszeń bezpieczeństwa w ruchu drogowym albo spowodowali wypadek o poważnych następstwach.

Szczególnego podkreślenia wymaga, że samo uczestnictwo w kolizji albo wypadku drogowym nie jest wystarczające do powstania obowiązku badania psychologicznego na tej podstawie. Znaczenie ma status kierującego jako sprawcy wypadku oraz ustawowo określony skutek zdarzenia, tj. śmierć innej osoby albo obrażenia ciała, o których mowa w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Dopiero łączne wystąpienie tych przesłanek uzasadnia zastosowanie omawianych regulacji wobec kierowcy.

Od strony proceduralnej istotne jest również to, że obowiązek wykonania badania wynika bezpośrednio z ustawy, natomiast informację o obowiązku poddania się badaniom albo ukończenia odpowiedniego kursu reedukacyjnego przekazuje co do zasady starosta. Informacja ta jest wysyłana z urzędu na podstawie właściwych danych lub dokumentów, w szczególności informacji z centralnej ewidencji kierowców, wyroku sądu albo wniosku organu kontroli ruchu drogowego.

Termin zgłoszenia się na badanie powinien wynikać z dokumentu kierującego lub informacji przekazanej kierowcy. Co do zasady osoba skierowana powinna dopełnić obowiązku w terminie wskazanym przez właściwy organ, a niedochowanie tego obowiązku może prowadzić do dalszych konsekwencji administracyjnych dotyczących uprawnień do kierowania pojazdami.

Psycholog uprawniony do przeprowadzenia badania może odmówić jego wykonania wyłącznie w sytuacjach przewidzianych przepisami lub uzasadnionych stanem osoby badanej, przykładowo gdy jej aktualny stan zdrowia uniemożliwia rzetelne przeprowadzenie procedury albo zachodzi podejrzenie pozostawania pod wpływem alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Odmowa nie oznacza jednak definitywnego zakończenia sprawy — w takim przypadku wyznacza się nowy termin badania, tak aby możliwe było prawidłowe i miarodajne ustalenie istnienia albo braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami.

Jak wyglądają psychotesty dla kierowców krok po kroku?

Psychotesty dla kierowców składają się najczęściej z czterech etapów: wywiadu z psychologiem, testów poznawczych i osobowościowych, badania sprawności psychomotorycznej oraz analizy wyników zakończonej wydaniem orzeczenia. Zakres badań określa § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy. Przepis ten wskazuje trzy podstawowe elementy badania: wywiad bezpośredni i obserwację osoby badanej, badanie z wykorzystaniem narzędzi diagnostycznych oraz ocenę i opis funkcjonowania badanego w obszarze sprawności intelektualnej i procesów poznawczych, osobowości — z uwzględnieniem funkcjonowania w sytuacjach trudnych i dojrzałości społecznej — oraz sprawności psychomotorycznej.

Z perspektywy osoby badanej psychotesty składają się zwykle z kilku następujących po sobie etapów. Ich kolejność i dobór konkretnych metod mogą różnić się w zależności od celu badania, rodzaju skierowania, kategorii uprawnień albo charakteru pracy wykonywanej na stanowisku kierowcy. Niezmienna pozostaje jednak zasada, że badanie musi zostać przeprowadzone w warunkach zapewniających uzyskanie trafnych i rzetelnych wyników, a psycholog po jego zakończeniu dokonuje analizy i interpretacji całości uzyskanych danych.

1. Sprawdzenie tożsamości, rozmowa i wywiad psychologiczny

Badanie rozpoczyna się od czynności formalnych, w szczególności sprawdzenia tożsamości osoby badanej, a następnie od bezpośredniej rozmowy z psychologiem. Wywiad służy zebraniu informacji istotnych dla oceny psychologicznej kierowcy, takich jak dotychczasowe doświadczenie w prowadzeniu pojazdów, charakter wykonywanej pracy, ogólny stan funkcjonowania, samopoczucie oraz okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Równolegle psycholog prowadzi obserwację osoby badanej, ponieważ zachowanie podczas badania również może stanowić element materiału diagnostycznego.

2. Testy procesów poznawczych i funkcjonowania osobowościowego

Kolejny etap obejmuje badanie narzędziami diagnostycznymi, w tym testami i kwestionariuszami służącymi ocenie sprawności intelektualnej, procesów poznawczych oraz cech osobowości. W praktyce mogą to być zadania sprawdzające koncentrację uwagi, spostrzegawczość, pamięć, tempo pracy, logiczne myślenie, odporność na presję czasu, a także kwestionariusze dotyczące sposobu reagowania w sytuacjach trudnych, samokontroli, dojrzałości społecznej i funkcjonowania w relacjach z innymi ludźmi.

Nie chodzi przy tym o „zdanie” pojedynczego testu w potocznym znaczeniu, lecz o uzyskanie materiału pozwalającego psychologowi ocenić, czy sposób funkcjonowania osoby badanej jest zgodny z wymaganiami bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Testy mogą polegać na ustosunkowaniu się do określonych stwierdzeń, wyborze odpowiedzi, rozwiązywaniu prostych zadań albo wykonywaniu ćwiczeń pod presją czasu. Dobór konkretnych narzędzi należy do psychologa i powinien odpowiadać celowi badania oraz obowiązującej metodyce.

3. Badanie sprawności psychomotorycznej na aparaturze

Istotną częścią psychotestów kierowców jest ocena sprawności psychomotorycznej, czyli zdolności szybkiego i adekwatnego reagowania na bodźce. Ten etap przeprowadza się z wykorzystaniem specjalistycznej aparatury diagnostycznej. W zależności od wyposażenia pracowni mogą to być urządzenia służące m.in. do pomiaru czasu reakcji, koordynacji wzrokowo-ruchowej, oceny widzenia przestrzennego, zdolności oceny odległości lub prędkości poruszających się obiektów, widzenia zmierzchowego albo reakcji na olśnienie.

Zadania aparaturowe są co do zasady proste i poprzedzone instrukcją. Polegają na przykład na możliwie szybkim naciśnięciu odpowiedniego przycisku po pojawieniu się sygnału, reagowaniu na zmianę bodźca albo wykonaniu czynności wymagającej koordynacji wzroku i ruchu. Poszczególne pracownie psychologiczne mogą korzystać z różnych urządzeń, jednak cel tego etapu pozostaje ten sam: ocena, czy sprawność psychomotoryczna badanego pozwala na bezpieczne kierowanie pojazdem w warunkach wymagających szybkiej reakcji i prawidłowej percepcji.

4. Analiza wyników i wydanie orzeczenia

Po zakończeniu wszystkich części badania uprawniony psycholog nie ocenia wyłącznie jednego zadania ani pojedynczego wyniku. Zgodnie z istotą badania psychologicznego dokonuje analizy i interpretacji całości zebranego materiału: danych z wywiadu, obserwacji, wyników testów oraz rezultatów zadań aparaturowych. Dopiero na tej podstawie wydaje orzeczenie psychologiczne albo przekazuje osobie badanej informację o wynikach badania. Słabszy wynik w jednym obszarze nie musi automatycznie oznaczać negatywnego rozstrzygnięcia, ponieważ znaczenie ma całościowy obraz funkcjonowania kierowcy w odniesieniu do celu konkretnego badania.

Co zrobić po otrzymaniu orzeczenia psychologicznego?

Po otrzymaniu orzeczenia psychologicznego należy posłużyć się nim zgodnie z celem, dla którego zostało wydane. Znaczenie ma nie tylko sam fakt uzyskania dokumentu, ale również jego treść, zakres oraz procedura, w której ma zostać wykorzystany.
Jeżeli badanie psychologiczne zostało wykonane przed rozpoczęciem kursu prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D albo D+E, orzeczenie psychologiczne należy co do zasady przedstawić lekarzowi przeprowadzającemu badanie lekarskie kierowcy. Dopiero komplet dokumentów — orzeczenie psychologiczne oraz orzeczenie lekarskie — może być następnie potrzebny do utworzenia albo aktualizacji Profilu Kandydata na Kierowcę, czyli PKK.
W przypadku procedury związanej z kwalifikacją zawodową kierowcy orzeczenie psychologiczne oraz orzeczenie lekarskie mogą być wymagane do utworzenia Profilu Kierowcy Zawodowego, czyli PKZ. Warto upewnić się wcześniej, czy dokumenty zostały wystawione właśnie na potrzeby tej procedury, ponieważ cel badania powinien odpowiadać celowi, w jakim orzeczenie będzie przedstawiane.
Jeżeli natomiast badanie wykonano na potrzeby pracy na stanowisku kierowcy, orzeczenie należy przekazać pracodawcy albo innemu podmiotowi wskazanemu w otrzymanych instrukcjach. W takim przypadku dokument służy przede wszystkim potwierdzeniu braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy związanej z kierowaniem pojazdem.
Orzeczenie warto zachować w bezpiecznym miejscu oraz sprawdzić wskazany na nim termin ważności. Przed rozpoczęciem kolejnego kursu, procedury administracyjnej albo badań związanych z pracą kierowcy należy upewnić się, czy posiadany dokument nadal pozostaje aktualny i czy obejmuje wymagany zakres. W razie wątpliwości najlepiej potwierdzić to w wydziale komunikacji, u organizatora kursu, pracodawcy albo w pracowni psychologicznej.

Jakie zadania są na psychotestach dla kierowców?

Z prawnego punktu widzenia przepisy nie wskazują zamkniętego katalogu konkretnych zadań, które muszą zostać zastosowane w każdej pracowni psychologicznej. Rozporządzenie określa natomiast zakres badania psychologicznego w zakresie psychologii transportu, obejmujący wywiad i obserwację, badanie narzędziami diagnostycznymi oraz ocenę sprawności intelektualnej i procesów poznawczych, osobowości oraz sprawności psychomotorycznej. Dobór konkretnych testów, kwestionariuszy i urządzeń należy do uprawnionego psychologa i powinien odpowiadać celowi badania, kategorii uprawnień oraz przyjętej metodyce.

W praktyce psychotesty dla kierowców mogą obejmować w szczególności następujące rodzaje zadań:

• reakcję na bodziec świetlny lub dźwiękowy – osoba badana naciska przycisk, hamulca roboczego albo inny element aparatury możliwie szybko po pojawieniu się określonego sygnału; zadanie służy ocenie szybkości i adekwatności reakcji;
• koordynację wzrokowo-ruchową – przykładowo poprzez naciskanie odpowiednich przycisków zgodnie z zapalającymi się lampkami lub innymi bodźcami na aparacie diagnostycznym, takim jak aparat Piórkowskiego; oceniana jest zgodność działania ręki z bodźcem wzrokowym oraz sprawność działania pod presją czasu;
• ocenę prędkości, odległości i relacji przestrzennych – zadania mogą polegać na zatrzymaniu poruszającego się punktu w określonym miejscu albo ocenie położenia obiektów; mają znaczenie dla oceny percepcji sytuacji drogowej;
• koncentrację, podzielność i przerzutność uwagi – osoba badana wyszukuje wskazane symbole, liczby lub znaki w określonym czasie albo wykonuje zadania wymagające utrzymania uwagi mimo powtarzalności bodźców;
• sprawność intelektualną i logiczne wnioskowanie – mogą to być proste zadania polegające na uzupełnianiu ciągów, porównywaniu elementów, rozpoznawaniu zależności lub wykonywaniu poleceń sprawdzających tempo i poprawność rozumowania;
• funkcjonowanie osobowościowe i społeczne – najczęściej w formie kwestionariuszy, w których osoba badana odpowiada na pytania albo ustosunkowuje się do określonych stwierdzeń dotyczących sposobu reagowania, samokontroli, radzenia sobie w trudnych sytuacjach oraz dojrzałości społecznej.

Tego rodzaju zadania nie wymagają specjalistycznej wiedzy prawniczej, medycznej ani technicznej, a ich celem nie jest sprawdzenie wyuczonych odpowiedzi. Z perspektywy psychologii transportu najważniejsze jest ustalenie, czy osoba badana dysponuje poziomem sprawności poznawczej, psychomotorycznej i osobowościowej odpowiednim do bezpiecznego kierowania pojazdem. Ocenie podlegają przede wszystkim szybkość i dokładność reakcji, koncentracja, spostrzegawczość, koordynacja wzrokowo-ruchowa, odporność na presję czasu oraz sposób podejmowania decyzji w sytuacjach wymagających szybkiego i prawidłowego działania. Wynik badania powinien być interpretowany całościowo – pojedyncze zadanie nie przesądza automatycznie o treści orzeczenia, ponieważ uprawniony psycholog analizuje cały materiał diagnostyczny zebrany podczas badania.

Czy trudno zdać psychotesty dla kierowców?

Psychotesty dla kierowców nie są egzaminem z wiedzy, dlatego nie polegają na zapamiętywaniu gotowych odpowiedzi ani „uczeniu się” testów na pamięć. Ich celem jest ocena, czy osoba badana posiada predyspozycje psychologiczne istotne dla bezpiecznego kierowania pojazdem. W praktyce badanie sprawdza przede wszystkim spostrzegawczość, koncentrację uwagi, szybkość i dokładność reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową oraz sposób funkcjonowania w sytuacjach wymagających sprawnego podejmowania decyzji.

To, czy badanie okaże się łatwe czy trudne, zależy w dużej mierze od indywidualnej sprawności osoby badanej, jej stanu zdrowia oraz dyspozycji w dniu badania. Należy pamiętać, że psychotesty mogą zakończyć się także wydaniem orzeczenia stwierdzającego istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Dlatego warto zgłosić się na badanie wypoczętym, w możliwie dobrej kondycji i bez działania substancji mogących obniżać koncentrację. Zmęczenie, silny stres, choroba albo środki wpływające na czas reakcji mogą pogorszyć wyniki, zwłaszcza w zadaniach aparaturowych.

Ile trwają psychotesty dla kierowców?

Psychotesty dla kierowców w praktyce trwają około 60-120 minut. Jeżeli zakres badania jest szerszy lub konieczne jest zastosowanie dodatkowych metod diagnostycznych, badanie może potrwać około 2-3 godzin. Ostateczny czas zależy m.in. od celu badania, rodzaju skierowania, liczby zastosowanych testów i zadań oraz indywidualnego przebiegu badania.

W tym czasie psycholog przeprowadza wywiad, testy psychologiczne i zadania sprawdzające sprawność psychomotoryczną, a następnie analizuje uzyskane wyniki. Zakres poszczególnych etapów może różnić się w zależności od celu badania i sytuacji osoby badanej.

Przepisy prawa nie określają sztywnego czasu trwania psychotestów. Ustawa o kierujących pojazdami, ustawa o transporcie drogowym oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 5 grudnia 2022 r. regulują m.in. zakres badania, wymagania dotyczące jego przeprowadzania oraz sposób wydawania orzeczeń, ale nie wskazują, że badanie powinno trwać określoną liczbę minut lub godzin. Dlatego podane przedziały czasowe należy traktować jako orientacyjny czas wynikający z praktyki pracowni psychologicznych.

Ile kosztują psychotesty dla kierowców?

Opłata za badanie psychologiczne kierowcy w zakresie psychologii transportu ma charakter regulowany. Obecnie wynosi około 150 – 200 zł i obejmuje przeprowadzenie badania oraz wydanie orzeczenia psychologicznego. Taka sama wysokość opłaty dotyczy ponownego badania przeprowadzanego w trybie odwoławczym, jeżeli osoba badana nie zgadza się z treścią wydanego orzeczenia.

Należy odróżnić koszt badania psychologicznego od kosztu badania lekarskiego kierowcy. Badanie lekarskie, jeżeli jest wymagane w danej procedurze, rozliczane jest osobno, a zasady pobierania opłat mogą zależeć od lekarza, placówki oraz liczby wydawanych dokumentów. W praktyce niektórzy specjaliści naliczają opłatę odrębnie za każde orzeczenie, dlatego przed wizytą warto upewnić się, co dokładnie obejmuje podana cena: samo badanie, jedno orzeczenie, komplet dokumentów czy dodatkowe zaświadczenia potrzebne do konkretnej procedury.

Gdzie zrobić psychotesty dla kierowców?

Psychotesty dla kierowców należy wykonać w pracowni psychologicznej prowadzącej badania w zakresie psychologii transportu, u psychologa posiadającego odpowiednie uprawnienia. Uprawniony psycholog musi być wpisany do ewidencji psychologów wykonujących badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu.

Przed umówieniem wizyty warto upewnić się, że dana pracownia wykonuje badania odpowiednie do celu, w jakim potrzebne jest orzeczenie, np. na potrzeby uzyskania wyższej kategorii prawa jazdy, pracy kierowcy zawodowego lub skierowania przez właściwy organ.

Jak przygotować się do psychotestów dla kierowców?

Psychotesty dla kierowców nie wymagają przygotowania merytorycznego ani uczenia się odpowiedzi. Warto jednak zadbać o kilka praktycznych kwestii, które mogą mieć znaczenie dla komfortu badania oraz rzetelności uzyskanych wyników.

• Odpoczynek przed badaniem — na psychotesty najlepiej zgłosić się po dobrze przespanej nocy. Zmęczenie może obniżyć koncentrację, spostrzegawczość oraz szybkość reakcji, czyli obszary szczególnie istotne w badaniu kierowców.
• Unikanie alkoholu i substancji psychoaktywnych — na badanie nie wolno przychodzić pod wpływem alkoholu ani innych środków mogących zaburzać koncentrację, ocenę sytuacji lub sprawność psychomotoryczną. Leków przyjmowanych na stałe nie należy odstawiać samodzielnie; warto natomiast poinformować psychologa o leczeniu, zwłaszcza jeżeli dany lek może powodować senność albo wpływać na czas reakcji.
• Korekcja wzroku — osoby, które na co dzień prowadzą pojazd w okularach lub soczewkach kontaktowych, powinny zabrać je ze sobą. Zadania wymagające oceny bodźców wzrokowych wykonuje się w takiej korekcji, w jakiej kierowca funkcjonuje podczas prowadzenia pojazdu.
• Rezerwa czasowa — badanie zazwyczaj trwa od około 60 do 120 minut, a w szerszym zakresie może potrwać około 2–3 godzin. Z tego względu nie warto planować psychotestów pomiędzy innymi pilnymi obowiązkami ani przychodzić w pośpiechu.

Czy na psychotesty dla kierowców potrzebne jest skierowanie?

Nie zawsze. Kandydat ubiegający się o prawo jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E podlega obowiązkowemu badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu, ale nie musi posiadać skierowania, aby zgłosić się na takie badanie. Obowiązek wykonania psychotestów wynika w tym przypadku bezpośrednio z przepisów dotyczących uzyskania tych uprawnień.

Inaczej wygląda sytuacja osób wykonujących już określoną pracę. Kierowcę wykonującego przewóz drogowy na badania lekarskie i psychologiczne kieruje przedsiębiorca lub inny podmiot wykonujący przewóz drogowy. Podmiot ten ma również obowiązek pokryć koszty tych badań.

Skierowanie jest wymagane także w innych przypadkach przewidzianych przepisami. Przykładowo skierowanie na badanie lekarskie i psychologiczne dla instruktorów nauki jazdy wydaje odpowiedni podmiot prowadzący szkolenie. Na psychotesty może również skierować właściwy organ, np. w związku z określonym naruszeniem przepisów ruchu drogowego.

Co zabrać na psychotesty?

Lista wymaganych dokumentów może różnić się w zależności od celu badania, rodzaju skierowania oraz procedury, w której orzeczenie ma zostać wykorzystane. Dlatego przed wizytą warto potwierdzić wymagania podczas rejestracji w pracowni psychologicznej.

• dokument tożsamości;
• prawo jazdy, jeżeli osoba badana je posiada;
• skierowanie – jeżeli badanie odbywa się na jego podstawie;
• okulary lub soczewki kontaktowe używane podczas prowadzenia pojazdu;
• dokumentację medyczną albo informację o przyjmowanych lekach, jeżeli może mieć znaczenie dla badania;
• środki na opłatę za badanie.

Jak często trzeba powtarzać psychotesty i jak długo ważne jest orzeczenie?

Częstotliwość wykonywania psychotestów zależy od podstawy prawnej badania. Kierowcy wykonujący przewóz drogowy muszą przechodzić badania psychologiczne co 5 lat do ukończenia 60. roku życia, a po ukończeniu 60 lat – co 30 miesięcy. Wynika to bezpośrednio z art. 39k ustawy o transporcie drogowym. Należy jednak pamiętać, że uprawniony psycholog może wskazać krótszy termin kolejnego badania, jeżeli uzasadnia to indywidualna ocena psychologiczna oraz wyniki przeprowadzonej diagnostyki.

Kierowcy wykonujący przewóz drogowy podlegają okresowym badaniom psychologicznym – do ukończenia 60. roku życia co 5 lat, a po ukończeniu 60 lat co 30 miesięcy. Regularna diagnostyka pozwala ocenić, czy osoba wykonująca przewóz drogowy nadal posiada sprawność poznawczą i psychomotoryczną niezbędną do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ koncentracja, czas reakcji, koordynacja i ogólna sprawność funkcjonowania mogą zmieniać się wraz z wiekiem, stanem zdrowia oraz obciążeniem zawodowym.

Psychotesty a badania lekarskie kierowców – czym się różnią?

Psychotesty oraz badanie lekarskie kierowcy to dwie odrębne procedury, które służą ocenie różnych aspektów zdolności do kierowania pojazdem. Badanie lekarskie koncentruje się na stanie zdrowia osoby badanej i pozwala ustalić, czy istnieją przeciwwskazania medyczne do prowadzenia pojazdów. Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu ocenia natomiast funkcjonowanie psychiczne i psychomotoryczne kierowcy, w szczególności procesy poznawcze, koncentrację uwagi, szybkość reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową oraz predyspozycje istotne dla bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. Każde z tych badań przeprowadza inny uprawniony specjalista i każde kończy się wydaniem odrębnego orzeczenia.

Badania lekarskie i psychologiczne kierowców są dwiema odrębnymi procedurami, uregulowanymi w różnych przepisach. Różnią się zakresem oceny, przebiegiem, osobą uprawnioną do ich przeprowadzenia oraz rodzajem wydawanego orzeczenia. W praktyce oznacza to, że samo posiadanie jednego dokumentu nie zawsze wystarcza do rozpoczęcia kursu, uzyskania profilu kierowcy albo spełnienia wymogów związanych z pracą na stanowisku kierowcy.

Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na kilka praktycznych zasad:

• ważność badań – w przypadku kategorii B i B+E orzeczenie lekarskie może zostać wydane bez wskazania krótszego terminu ważności, jeżeli stan zdrowia osoby badanej nie wymaga takiego ograniczenia. W przypadku kierowców wykonujących przewóz drogowy, w szczególności w kategoriach C, C+E i D, badania przeprowadza się zasadniczo co 5 lat, a po ukończeniu 60. roku życia — co 30 miesięcy.
• kolejność badań – przy wyższych kategoriach prawa jazdy w praktyce najpierw wykonuje się badanie psychologiczne, a następnie badanie lekarskie. Lekarz współpracujący ze szkołą nauki jazdy GAZeLka wymaga podczas wizyty dokumentu wydanego przez psychologa.
• konsultacja okulistyczna – lekarz współpracujący z GAZeLką nie wymaga jej przed każdą wizytą. Jeżeli jednak podczas badania pojawią się wątpliwości dotyczące wzroku, kursant może zostać skierowany do okulisty. Ponowna wizyta u lekarza po konsultacji jest bezpłatna, a opłata jest pobierana dopiero po uzyskaniu orzeczenia.
• badanie poziomu cukru – niektórzy lekarze mogą wymagać pomiaru poziomu glukozy. Lekarz współpracujący z GAZeLką nie wymaga takiego badania standardowo, chyba że wynika to z indywidualnej oceny sytuacji zdrowotnej osoby badanej.

Negatywne orzeczenie psychologiczne – co można zrobić?

Orzeczenie psychologiczne stwierdzające istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem nie musi oznaczać definitywnego zakończenia sprawy na etapie pierwszego badania. Osoba badana, która nie zgadza się z treścią orzeczenia, może skorzystać z trybu odwoławczego przewidzianego w ustawie o kierujących pojazdami. W praktyce oznacza to konieczność złożenia pisemnego wniosku o ponowne badanie psychologiczne, zgodnie z pouczeniem znajdującym się na otrzymanym orzeczeniu.

Szczególnie istotne jest zachowanie terminu oraz prawidłowej ścieżki formalnej. Wniosek o ponowne badanie składa się co do zasady za pośrednictwem psychologa, który wydał kwestionowane orzeczenie, a ponowne badanie przeprowadza właściwa jednostka uprawniona do badań odwoławczych. Orzeczenie wydane po takim ponownym badaniu ma charakter ostateczny. Z tego względu samodzielne umówienie zwykłego badania w przypadkowej pracowni psychologicznej nie zastępuje badania przeprowadzonego w prawidłowym trybie odwoławczym.

Z perspektywy psychologii transportu należy pamiętać, że wynik badania jest oceną funkcjonowania osoby badanej w konkretnym dniu i w określonych warunkach diagnostycznych. Na rezultat mogą wpływać czynniki przejściowe, takie jak znaczne zmęczenie, silny stres, choroba, niewyspanie albo działanie leków lub innych substancji obniżających koncentrację i czas reakcji. Jeżeli takie okoliczności występowały, warto poinformować o nich psychologa, ponieważ mogą mieć znaczenie dla interpretacji zachowania osoby badanej podczas badania.

Lepsza dyspozycja podczas ponownego badania może przełożyć się na bardziej miarodajny wynik, nie stanowi jednak gwarancji uzyskania orzeczenia o braku przeciwwskazań psychologicznych. Uprawniony psycholog ocenia bowiem całość materiału diagnostycznego: wywiad, obserwację, wyniki testów oraz zadania sprawdzające sprawność poznawczą i psychomotoryczną. Rozstrzygające znaczenie ma to, czy w świetle całego badania osoba badana spełnia wymagania psychologiczne związane z bezpiecznym kierowaniem pojazdem lub wykonywaniem określonych czynności.

Podsumowanie

Psychotesty dla kierowców są wymagane m.in. przy uzyskiwaniu wyższych kategorii prawa jazdy, wykonywaniu przewozu drogowego oraz uzyskiwaniu i odnawianiu kwalifikacji zawodowej potwierdzanej kodem 95. Badania są również wymagane w przypadku niektórych zawodów związanych z kierowaniem pojazdami oraz wtedy, gdy kierowca zostaje skierowany na nie przez właściwy organ. Ich celem jest ustalenie istnienia albo braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem lub wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.

Badanie obejmuje ocenę procesów poznawczych, cech osobowości oraz sprawności psychomotorycznej, a jego wynik kończy się wydaniem orzeczenia psychologicznego. Przed zapisaniem się na psychotesty warto ustalić właściwy cel badania, przygotować wymagane dokumenty oraz upewnić się, czy w danej procedurze konieczne jest także odrębne badanie lekarskie.

Potrzebujesz pomocy z formalnościami przed kursem? GAZeLka od ponad 10 lat szkoli przyszłych kierowców zawodowych w Warszawie i wspiera kursantów w prawidłowym przejściu przez wymagane formalności. Szkolenia na kategorię C oraz kategorię C+E odbywają się na pełnowymiarowych placach manewrowych przy ul. Łopuszańskiej 22 oraz ul. Jagiellońskiej 88 w Warszawie, z kolei szkolenie na kategorię D odbywa się przy ul. Łopuszańskiej 22.