Pauzy kierowców zawodowych – przerwy, odpoczynek i czas jazdy

W tym artykule wyjaśniamy, czym różnią się pauza, przerwa, odpoczynek i czas pracy kierowcy oraz jak prawidłowo stosować te limity w praktyce.

Najważniejsze zasady pauz, przerw i odpoczynku kierowcy:

Czym jest pauza kierowcy i po ilu godzinach jazdy ją stosować?

W praktyce transportowej słowo „pauza” bywa używane zamiennie na określenie zarówno przerwy w jeździe, jak i odpoczynku – a to dwa różne pojęcia, których mylenie prowadzi do naruszeń. Zacznijmy od przerwy w prowadzeniu pojazdu, która wynika z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 561/2006.

Podstawowa zasada jest prosta: po nieprzerwanych 4,5 godzinach jazdy kierowca musi wykorzystać przerwę trwającą co najmniej 45 minut. Dopiero po niej może kontynuować prowadzenie pojazdu. Równolegle kierowcę obowiązują przepisy ustawy o czasie pracy kierowców. Po sześciu kolejnych godzinach pracy przysługuje mu przerwa przeznaczona na odpoczynek: co najmniej 30 minut, jeżeli czas pracy nie przekracza 9 godzin, albo co najmniej 45 minut, jeżeli wynosi więcej niż 9 godzin. Przerwę można podzielić na części trwające co najmniej 15 minut. Jeżeli kierowca wykorzystał już wymaganą przerwę w prowadzeniu pojazdu zgodnie z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, dodatkowej przerwy z art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców się nie stosuje.

Różnicę między przerwą a odpoczynkiem szerzej wyjaśniamy w przewodniku Czas pracy kierowcy – kompletny przewodnik.

Kiedy pauza kierowcy wynosi 24 godziny, a kiedy 45 godzin?

Te dwie wartości dotyczą odpoczynku tygodniowego, nie przerwy w jeździe. Regularny tygodniowy okres odpoczynku trwa co najmniej 45 godzin. Skrócony tygodniowy okres odpoczynku oznacza odpoczynek trwający krócej niż 45 godziny, który można, na warunkach ustalonych w art. 8 ust. 6, skrócić do nie mniej niż 24 kolejnych godzin – pod warunkiem, że skrócenie zostanie zrekompensowane równoważnym okresem odpoczynku, wykorzystanym jednorazowo najpóźniej do końca trzeciego tygodnia następującego po tygodniu skrócenia.

W ciągu każdych dwóch kolejnych tygodni kierowca musi wykorzystać albo dwa regularne odpoczynki tygodniowe, albo jeden regularny i jeden skrócony. Przepisy przewidują jednak szczególne rozwiązanie dla kierowców wykonujących międzynarodowy przewóz rzeczy: mogą oni, po spełnieniu określonych warunków, wykorzystać dwa kolejne skrócone tygodniowe okresy odpoczynku poza państwem siedziby pracodawcy i państwem zamieszkania. W ciągu każdych czterech kolejnych tygodni muszą jednak wykorzystać co najmniej cztery tygodniowe okresy odpoczynku, w tym co najmniej dwa regularne. Jeżeli kierowca wykorzysta dwa kolejne skrócone odpoczynki tygodniowe, następny tygodniowy odpoczynek musi zostać poprzedzony odpoczynkiem stanowiącym rekompensatę za oba skrócenia.

Czy 17-latek może prowadzić pojazd kat. C i czy obowiązują go inne zasady przerw?

Po uzyskaniu wymaganych uprawnień młody kierowca zawodowy podlega takim samym normom czasu prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków jak pozostali kierowcy objęci rozporządzeniem (WE) nr 561/2006. Wiek nie daje więc możliwości wydłużania czasu jazdy ani skracania obowiązkowych pauz ponad wyjątki przewidziane dla wszystkich kierowców.

Prowadzenie pojazdu przez 10 godzin dziennie a wymagana pauza kierowcy

Dzienny czas jazdy wynosi zasadniczo 9 godzin, ale przepisy pozwalają wydłużyć go do 10 godzin – maksymalnie dwa razy w tygodniu. Wydłużenie dziennej jazdy nie znosi jednak obowiązku przerw w jeździe: niezależnie od tego, czy kierowca prowadzi 9, czy 10 godzin, po każdych 4,5 godzinach jazdy ciągłej musi zrobić 45 minut przerwy. Wydłużenie dziennego czasu jazdy do 10 godzin nie zmienia zasady, że żaden okres prowadzenia bez wymaganej przerwy nie może przekroczyć 4,5 godziny. Nie daje więc prawa do wydłużenia jazdy „na jednym ciągu”.

Kiedy dopuszczalna jest pauza kierowcy wynosząca 9 godzin zamiast 11

Chodzi o skrócony odpoczynek dobowy. Regularny odpoczynek dobowy trwa co najmniej 11 godzin (może być też podzielony na dwie części: co najmniej 3 godziny, a następnie co najmniej 9 godzin). Kierowca może jednak skrócić odpoczynek dobowy do co najmniej 9 godzin – ale najwyżej trzy razy między dwoma kolejnymi odpoczynkami tygodniowymi. Skrócenie jest rozwiązaniem dopuszczonym przez przepisy, ale jego liczba jest ściśle ograniczona i trzeba uwzględniać ją przy planowaniu kolejnych okresów pracy i odpoczynku.

Wymiar czasowy odpoczynku dobowego oraz tygodniowego kierowcy

Zestawmy najważniejsze wartości w jednym miejscu – poniższa ściągawka porządkuje limity, które kierowca musi mieć „w małym palcu”:

Ile pauzy dobowej i tygodniowej ma kierowca zawodowy?

Odpoczynek dobowy to co najmniej 11 godzin w wariancie regularnym i co najmniej 9 godzin w wariancie skróconym, a odpoczynek tygodniowy to co najmniej 45 godzin (regularny) lub co najmniej 24 godziny (skrócony, z rekompensatą). Odpoczynek tygodniowy zawiera w sobie odpoczynek dobowy.

W przypadku kierowców objętych rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 podstawowe znaczenie mają normy odpoczynku określone właśnie w tym rozporządzeniu: regularny tygodniowy okres odpoczynku trwa co najmniej 45 godzin, a skrócony co najmniej 24 godziny. Ustawa o czasie pracy kierowców przewiduje również krajową normę tygodniowego odpoczynku wynoszącą co najmniej 35 godzin, jednak kierowcy wykorzystującemu odpoczynek zgodnie z art. 8 rozporządzenia 561/2006 nie stosuje się w tym zakresie art. 14 ustawy.

Zasady i metody podziału obowiązkowej przerwy w jeździe

Przerwę 45-minutową w jeździe można wykorzystać jednorazowo albo podzielić – ale tylko w ściśle określonej kolejności: najpierw co najmniej 15 minut, a następnie co najmniej 30 minut. Odwrotna kolejność (30 + 15) nie spełnia wymogu. Po wykorzystaniu pełnej przerwy rozpoczyna się nowy okres 4,5 godziny jazdy.

Przerwę wynikającą z art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców również można podzielić na odcinki trwające co najmniej 15 minut, wykorzystywane w trakcie sześciogodzinnego okresu pracy lub bezpośrednio po nim.

Warto pamiętać, że jeśli kierowca prawidłowo wykorzystał przerwę w jeździe z rozporządzenia 561/2006, jest zwolniony z dodatkowej przerwy pracowniczej – przepisy wprost przewidują, że w takiej sytuacji ta druga nie ma zastosowania.

Dopuszczalna liczba skróceń odpoczynków dobowych i tygodniowych

Przepisy pozwalają na skrócenia, ale limitują ich liczbę, a w przypadku skrócenia odpoczynku tygodniowego wymagają również rekompensaty:

1. odpoczynek dobowy – może zostać skrócony do co najmniej 9 godzin najwyżej trzy razy między dwoma kolejnymi odpoczynkami tygodniowymi,
2. odpoczynek tygodniowy – oznacza odpoczynek trwający krócej niż 45 godziny, który można, na warunkach ustalonych w art. 8 ust. 6, skrócić do nie mniej niż 24 kolejnych godzin, ale każde skrócenie trzeba zrekompensować równoważnym okresem odpoczynku, wykorzystanym jednorazowo najpóźniej do końca trzeciego tygodnia po tygodniu skrócenia,
3. schemat dwutygodniowy – w każdych dwóch kolejnych tygodniach kierowca wykorzystuje albo dwa regularne odpoczynki tygodniowe, albo jeden regularny i jeden skrócony; dla określonych międzynarodowych przewozów rzeczy przepisy przewidują szczególny wyjątek pozwalający na dwa kolejne skrócone odpoczynki po spełnieniu dodatkowych warunków.

Regularnych tygodniowych okresów odpoczynku oraz tygodniowych okresów odpoczynku trwających ponad 45 godzin i wykorzystywanych jako rekompensata za wcześniejsze skrócone odpoczynki tygodniowe nie wolno odbywać w pojeździe. Muszą być wykorzystane w odpowiednim miejscu zakwaterowania z właściwą infrastrukturą noclegową i sanitarną, a koszty zakwaterowania poza pojazdem pokrywa pracodawca.

Pauza, przerwa, odpoczynek i czas pracy – tabela

Obsługa tachografu cyfrowego i rejestracja odpoczynku

Aktywności kierowcy objęte obowiązkiem rejestracji powinny być prawidłowo odzwierciedlone w zapisach tachografu i karty kierowcy. Kierowca wybiera odpowiedni rodzaj aktywności: prowadzenie pojazdu, inną pracę, gotowość (dyspozycyjność) oraz odpoczynek/przerwę oznaczaną piktogramem „łóżko”. Przy oczekiwaniu na załadunek lub rozładunek prawidłowy symbol zależy od sytuacji: gdy kierowca nadzoruje lub wykonuje te czynności, to „inna praca”, jeżeli natomiast nie wykonuje ani nie nadzoruje załadunku lub rozładunku, a z góry zna przewidywany czas trwania oczekiwania, taki okres może stanowić okres gotowości (dyspozycyjności).

Jeżeli brakujący okres aktywności nie został zapisany na karcie, ponieważ karta znajdowała się poza tachografem, kierowca powinien uzupełnić go wpisem manualnym zgodnie z przepisami. Wydruki i zapisy ręczne stosuje się natomiast w sytuacjach przewidzianych prawem, np. przy awarii tachografu albo utracie, kradzieży, uszkodzeniu lub wadliwym działaniu karty kierowcy. W tachografach inteligentnych drugiej generacji część zdarzeń rejestruje się automatycznie, ale prawidłowy wybór aktywności wciąż należy do kierowcy.

Akty prawne regulujące przerwy i czas pracy kierowców

System przerw i odpoczynków opiera się na dwóch równoległych filarach. Pierwszy to rozporządzenie (WE) nr 561/2006 (zmienione w ramach Pakietu Mobilności rozporządzeniem (UE) 2020/1054), które reguluje czas prowadzenia pojazdu, przerwy w jeździe oraz odpoczynki dobowe i tygodniowe. Drugi to ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, która reguluje czas pracy (nie tylko prowadzenie pojazdu), przerwy w pracy i ewidencję. W tle pozostają Kodeks pracy oraz Umowa AETR dla przewozów międzynarodowych objętych zakresem tej umowy.

Konsekwencje i kary za przekroczenie czasu jazdy bez pauzy

Przestrzeganie norm czasu jazdy, przerw, odpoczynków i czasu pracy może być kontrolowane przez właściwe organy, w tym Inspekcję Transportu Drogowego, a w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy również Państwową Inspekcję Pracy. Naruszenia limitów czasu prowadzenia, obowiązkowych przerw, odpoczynków czy obowiązków ewidencyjnych mogą skutkować sankcjami przewidzianymi w przepisach.

Odpowiedzialność obejmuje zarówno kierowców zatrudnionych na umowę o pracę, jak i – w zakresie przewidzianym w odpowiednich regulacjach – przedsiębiorców osobiście wykonujących przewozy oraz kierowców świadczących pracę na innych podstawach niż stosunek pracy.

Pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję czasu pracy zatrudnionych kierowców – z uwzględnieniem m.in. zapisów na wykresówkach, wydruków, plików pobranych z tachografu i karty kierowcy oraz innych wymaganych dokumentów – i przechowywać ją przez 10 lat po zakończeniu okresu nią objętego. Dla przedsiębiorców osobiście wykonujących przewozy oraz określonych kierowców niezatrudnionych na podstawie stosunku pracy ustawa przewiduje odrębne zasady ewidencjonowania, w tym dwuletni okres przechowywania ewidencji.

Rzetelna ewidencja ma znaczenie także dowodowe – brak prawidłowej dokumentacji może utrudnić pracodawcy wykazanie rzeczywistego czasu pracy i prawidłowego zapewnienia wymaganych przerw oraz odpoczynków.

Odstępstwa od limitów czasu jazdy w wyjątkowych okolicznościach

Pakiet Mobilności dopuszcza odstępstwo od dziennego i tygodniowego czasu jazdy w „wyjątkowych okolicznościach”, o ile nie zagraża to bezpieczeństwu ruchu. Kierowca może przekroczyć dzienny i tygodniowy czas prowadzenia pojazdu o maksymalnie jedną godzinę, aby dotrzeć do centrum operacyjnego pracodawcy albo własnego miejsca zamieszkania w celu wykorzystania tygodniowego okresu odpoczynku, albo o maksymalnie dwie godziny – jeśli bezpośrednio wcześniej wykorzystał nieprzerwaną 30-minutową przerwę, a celem jest dotarcie do centrum operacyjnego pracodawcy albo miejsca zamieszkania w celu wykorzystania regularnego tygodniowego okresu odpoczynku. Każde takie wydłużenie trzeba zrekompensować równoważnym odpoczynkiem przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym doszło do odstępstwa.

Odstępstwo powinno być stosowane wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach i nie może służyć do kompensowania typowych problemów organizacyjnych, które można było uwzględnić przy planowaniu przewozu. Kierowca musi wskazać powód odstępstwa ręcznie na wykresówce, wydruku z tachografu lub planie pracy najpóźniej po przybyciu do odpowiedniego miejsca postoju albo miejsca docelowego.

Podsumowanie

Pauza kierowcy to w istocie dwa różne rozwiązania: przerwa w jeździe (45 minut po 4,5 godzinach prowadzenia, z podziałem 15 + 30 minut) oraz odpoczynek – dobowy (regularny co najmniej 11 godzin, skrócony co najmniej 9 godzin) i tygodniowy (regularny co najmniej 45 godzin, skrócony co najmniej 24 godziny z obowiązkiem rekompensaty). Rozróżnienie tych okresów ma kluczowe znaczenie zarówno przy planowaniu pracy kierowcy, jak i podczas rejestrowania aktywności w tachografie oraz kontroli przestrzegania przepisów. Kierowca musi prawidłowo rejestrować swoje aktywności w tachografie, a pracodawca prowadzić wymaganą dokumentację czasu pracy. W przypadku kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy ewidencję czasu pracy przechowuje się przez 10 lat, natomiast dla niektórych innych grup kierowców ustawa przewiduje odrębny okres przechowywania. Znajomość limitów – i konsekwentne ich stosowanie – chroni zarówno kierowcę, jak i przewoźnika przed dotkliwymi karami.

Chcesz opanować te zasady od podstaw? W naszej szkole jazdy od ponad 10 lat szkolimy zawodowych kierowców – prowadzimy kursy prawa jazdy kategorii C, kategorii C+E i kategorii D wraz z kwalifikacją zawodową (kod 95), a także szkolenia okresowe. Zajęcia praktyczne odbywają się na placach manewrowych przy ul. Łopuszańskiej 22 oraz Jagiellońskiej 88 w Warszawie.